Viêm họng: khi nào cần dùng kháng sinh, khi nào không?

Đau họng là lý do rất thường gặp khiến người lớn lẫn trẻ em đi khám. Nhiều người nghĩ đau họng là phải uống kháng sinh, nhưng thực tế phần lớn viêm họng cấp do virus và sẽ tự khỏi mà không cần kháng sinh. Dùng kháng sinh khi không cần thiết không giúp khỏi nhanh hơn, còn làm tăng nguy cơ tác dụng phụ và kháng thuốc.

Viêm họng do virus và do vi khuẩn khác nhau thế nào?

• Do virus: thường kèm ho, sổ mũi, nghẹt mũi, khàn tiếng, đỏ mắt. Sốt nhẹ hoặc không sốt. Tự giảm sau vài ngày đến một tuần.
• Do liên cầu nhóm A: hay gặp ở trẻ 5–15 tuổi, đau họng khởi phát nhanh, sốt, nuốt đau, amidan sưng đỏ có thể có mủ, hạch cổ to đau, thường không ho và không sổ mũi.

Chỉ dựa vào triệu chứng đôi khi khó phân biệt. Bác sĩ có thể dùng test nhanh liên cầu hoặc cấy dịch họng để xác định trước khi quyết định kê kháng sinh ^[1].

Khi nào cần kháng sinh?

Khi xác định viêm họng do liên cầu nhóm A, kháng sinh giúp rút ngắn bệnh một chút, giảm lây và quan trọng nhất là phòng biến chứng như thấp tim; nhóm penicillin hoặc amoxicillin thường là lựa chọn ưu tiên, bác sĩ sẽ quyết định loại thuốc và thời gian dùng phù hợp ^[1]. Với viêm họng do virus, kháng sinh không có tác dụng.

Một số tình huống khác bác sĩ cũng có thể kê kháng sinh, chẳng hạn khi có áp xe quanh amidan hay nhiễm khuẩn lan sâu. Đây là việc cần thăm khám trực tiếp.

Chăm sóc đau họng tại nhà

• Nghỉ ngơi, uống đủ nước, ưu tiên nước ấm, cháo, súp loãng.
• Súc họng nước muối ấm vài lần mỗi ngày (với người lớn và trẻ đã biết súc miệng).
• Dùng thuốc giảm đau, hạ sốt thông thường theo đúng liều trên nhãn hoặc theo hướng dẫn của bác sĩ. Không dùng aspirin cho trẻ em.
• Giữ không khí không quá khô; tránh khói thuốc lá, bụi, mùi hoá chất.
• Không tự mua kháng sinh, không dùng lại đơn thuốc cũ.

Khi nào cần đi khám?

• Đau họng kéo dài trên 1 tuần không đỡ, hoặc đỡ rồi nặng trở lại.
• Sốt cao liên tục, đau họng nhiều, nuốt đau không ăn uống được.
• Amidan sưng to, có mủ, hạch cổ to đau.
• Đau họng một bên dữ dội, giọng như ngậm hạt thị, há miệng hạn chế, chảy dãi: có thể là áp xe quanh amidan, cần khám ngay.
• Khó thở, thở rít, không nuốt được nước bọt: đi cấp cứu.
• Đau họng tái đi tái lại nhiều lần trong năm.

Với trẻ hay viêm amidan tái phát, bạn có thể tham khảo thêm bài Cắt amidan là gì? Khi nào cần cắt amidan cho trẻ.

Lời khuyên từ bác sĩ

• Đau họng không đồng nghĩa với phải dùng kháng sinh. Hãy để bác sĩ đánh giá nguyên nhân trước.
• Nếu được kê kháng sinh, cần uống đủ liều, đủ ngày dù đã đỡ, trừ khi bác sĩ dặn khác.
• Không dùng chung ly, bát đũa, khăn mặt khi đang bệnh để hạn chế lây cho người thân.