Viêm mũi dị ứng: cách nhận biết và kiểm soát lâu dài

Viêm mũi dị ứng là tình trạng niêm mạc mũi phản ứng quá mức với những chất thường vô hại trong môi trường như bụi nhà, phấn hoa, lông thú. Người bệnh hắt hơi từng tràng, ngứa mũi, chảy mũi trong, nghẹt mũi, kéo dài hoặc tái đi tái lại. Bệnh không nguy hiểm đến tính mạng nhưng làm giảm chất lượng giấc ngủ, học tập và làm việc, và thường bị nhầm với cảm lạnh.

Dấu hiệu nhận biết

• Hắt hơi liên tục, thường vào buổi sáng hoặc khi tiếp xúc bụi, thay đổi thời tiết.
• Ngứa mũi, hay dụi mũi; ngứa mắt, ngứa vòm họng.
• Chảy mũi trong, loãng như nước; nghẹt mũi.
• Không sốt, không đau họng nhiều (khác với cảm lạnh).
• Ở trẻ: hay dụi mũi, thở miệng, ngủ ngáy, quầng thâm dưới mắt.

Phân biệt với cảm lạnh

• Cảm lạnh: có sốt nhẹ, đau họng, mệt mỏi; tự khỏi sau 7–10 ngày; chảy mũi đổi từ trong sang đục.
• Viêm mũi dị ứng: kéo dài nhiều tuần hoặc lặp đi lặp lại, ngứa nhiều, thường có tiền sử dị ứng cá nhân hoặc gia đình (chàm, hen).

Nguyên nhân thường gặp

• Mạt bụi nhà (có nhiều trong nệm, gối, thảm, chăn).
• Phấn hoa, cỏ, cây.
• Lông, vảy da của chó, mèo.
• Gián, nấm mốc.
• Khói thuốc lá, mùi nước hoa, hoá chất cũng có thể làm triệu chứng nặng hơn dù không phải dị ứng thực sự.

Cách kiểm soát

1. Hạn chế tiếp xúc dị nguyên

• Giặt ga, gối, chăn thường xuyên bằng nước ấm, phơi nắng; dùng vỏ bọc chống mạt cho nệm, gối.
• Hạn chế thảm, rèm dày, thú nhồi bông ở phòng ngủ; lau nhà bằng khăn ẩm thay vì quét khô.
• Giữ nhà thông thoáng, không để ẩm mốc.
• Nếu dị ứng lông thú, hạn chế cho thú vào phòng ngủ.
• Đeo khẩu trang khi dọn dẹp hoặc đi ngoài trời mùa phấn hoa.

2. Rửa mũi nước muối

Rửa mũi giúp loại bớt dị nguyên và dịch nhầy khỏi niêm mạc, dùng được cho nhiều lứa tuổi theo hướng dẫn. Nên dùng nước muối sinh lý đã pha đúng cách, dụng cụ sạch.

3. Dùng thuốc theo chỉ định

• Thuốc xịt mũi corticosteroid: thường là nền tảng điều trị khi triệu chứng dai dẳng, cần dùng đều đặn theo hướng dẫn, thường mất vài ngày để thấy hiệu quả ^[1][2].
• Thuốc kháng histamin thế hệ 2: giúp giảm hắt hơi, ngứa, chảy mũi.
• Thuốc xịt hoặc nhỏ mũi co mạch: làm thông mũi nhanh nhưng chỉ nên dùng vài ngày liên tiếp; dùng kéo dài có thể gây viêm mũi do thuốc, nghẹt mũi nặng hơn ^[2].
• Miễn dịch đặc hiệu (giải mẫn cảm) có thể được cân nhắc cho người dị ứng nặng, đã xác định dị nguyên.

Tên thuốc, liều dùng và thời gian dùng cần theo bác sĩ, nhất là với trẻ em, phụ nữ có thai.

Khi nào cần đi khám Tai Mũi Họng?

• Triệu chứng kéo dài hoặc ảnh hưởng giấc ngủ, học tập, công việc.
• Đã dùng thuốc đúng hướng dẫn mà nghẹt mũi vẫn không cải thiện.
• Nghẹt mũi một bên, chảy máu mũi, chảy mũi có mùi hôi.
• Kèm đau tức mặt, giảm mùi (có thể có viêm xoang).
• Trẻ ngủ ngáy, thở miệng thường xuyên, hay viêm tai giữa (cần kiểm tra VA).
• Kèm khò khè, khó thở (cần kiểm tra thêm bệnh hen).

Nội soi mũi giúp bác sĩ thấy rõ niêm mạc, cuốn mũi, vách ngăn, polyp. Trường hợp nghẹt mũi kéo dài do cuốn mũi phì đại không đáp ứng thuốc, bác sĩ có thể tư vấn can thiệp chỉnh hình cuốn mũi; xem thêm bài Đốt cuốn mũi: điều trị nghẹt mũi kéo dài.