Nhân giáp: khi nào chỉ cần theo dõi, khi nào cần phẫu thuật?

Nhân giáp là một khối nhỏ nằm trong tuyến giáp, ở phía trước cổ. Nhiều người chỉ biết mình có nhân giáp khi đi siêu âm cổ hoặc khám sức khoẻ định kỳ. Phần lớn nhân giáp lành tính, nhưng một số ít là ung thư, vì vậy điều quan trọng là được đánh giá đúng cách: không chủ quan, cũng không cần hoảng sợ.

Tuyến giáp nằm ở đâu và làm gì?

Tuyến giáp là tuyến nội tiết hình con bướm, nằm ngay dưới yết hầu, ôm phía trước khí quản. Tuyến tiết ra hormone giáp, giúp điều hoà chuyển hoá của cơ thể: nhịp tim, thân nhiệt, năng lượng, cân nặng. Khi tuyến hoạt động quá mức hoặc kém đi, người bệnh có thể hồi hộp, sụt cân hoặc ngược lại mệt mỏi, tăng cân, sợ lạnh.

Nhân giáp có phổ biến và có nguy hiểm không?

Ở những vùng đủ iod, khoảng 5% phụ nữ và 1% nam giới có nhân giáp đủ lớn để sờ thấy. Khi dùng siêu âm độ phân giải cao, tỉ lệ phát hiện nhân giáp ở người bình thường có thể lên tới 19–68%, nhất là ở phụ nữ và người lớn tuổi ^[1]. Vì vậy, phát hiện nhân giáp trên siêu âm là chuyện rất thường gặp.

Điều cần làm là phân biệt nhân nào chỉ cần theo dõi và nhân nào cần can thiệp. Đa số nhân giáp không gây triệu chứng và lành tính, nhưng không thể biết chắc nếu không được đánh giá.

Những dấu hiệu nên đi khám sớm

• Sờ thấy khối ở phía trước cổ, hoặc thấy cổ to lên một bên.
• Nuốt vướng, nghẹn, cảm giác chèn ép ở cổ, khó thở khi nằm.
• Khàn tiếng kéo dài không rõ nguyên nhân.
• Sờ thấy hạch ở cổ.
• Nhân tăng kích thước nhanh trong thời gian ngắn.
• Có tiền sử xạ trị vùng đầu mặt cổ, hoặc người thân bị ung thư tuyến giáp.
• Hồi hộp, run tay, sụt cân, ra nhiều mồ hôi (gợi ý cường giáp).

Bác sĩ đánh giá nhân giáp như thế nào?

1. Hỏi bệnh và khám cổ: tìm yếu tố nguy cơ, sờ nhân và vùng hạch cổ.
2. Siêu âm cổ: đo kích thước, mô tả thành phần, bờ, hình dạng, vi vôi hoá của nhân. Từ đó phân loại nguy cơ theo hệ thống TI-RADS được nhiều nơi sử dụng ^[2].
3. Xét nghiệm máu TSH: cho biết tuyến giáp đang hoạt động bình thường, quá mức hay kém. Khi TSH thấp, bác sĩ có thể chỉ định thêm xạ hình giáp.
4. Chọc hút tế bào bằng kim nhỏ (FNA): dưới hướng dẫn siêu âm, lấy vài mẫu tế bào của nhân để xét nghiệm. Kết quả thường được báo cáo theo hệ thống Bethesda, chia thành các nhóm từ lành tính đến nghi ngờ hoặc ác tính ^[3].

Không phải nhân nào cũng cần chọc hút. Chỉ định phụ thuộc vào kích thước và đặc điểm trên siêu âm, do bác sĩ cân nhắc từng trường hợp ^[1].

Khi nào chỉ cần theo dõi?

Nếu siêu âm cho thấy nhân nguy cơ thấp, hoặc tế bào học là lành tính, người bệnh không có triệu chứng chèn ép, thường chỉ cần siêu âm lại sau một khoảng thời gian do bác sĩ hẹn. Nếu nhân to lên rõ rệt hoặc xuất hiện đặc điểm mới đáng ngờ, bác sĩ sẽ đánh giá lại, có thể chọc hút tế bào lần nữa.

Khi nào cần phẫu thuật?

• Tế bào học là ung thư tuyến giáp, hoặc nghi ngờ cao cần chẩn đoán xác định bằng mô bệnh học sau mổ.
• Nhân hoặc bướu to gây chèn ép khí quản, thực quản, gây khó nuốt, khó thở hoặc ảnh hưởng thẩm mỹ rõ rệt.
• Nhân tiết hormone gây cường giáp mà điều trị nội khoa không phù hợp hoặc không kiểm soát được.
• Nhân lớn dần theo thời gian kèm đặc điểm nghi ngờ.

Phạm vi phẫu thuật (cắt một thuỳ hay toàn bộ tuyến) phụ thuộc vào chẩn đoán cụ thể, được bác sĩ giải thích và thống nhất với người bệnh trước mổ.

Phẫu thuật tuyến giáp cần lưu ý gì?

Tuyến giáp nằm sát dây thần kinh quặt ngược thanh quản (quyết định giọng nói) và các tuyến cận giáp (điều hoà canxi trong máu). Khi mổ, phẫu thuật viên phải tìm và bảo tồn các cấu trúc này, nên đây là loại phẫu thuật đòi hỏi kinh nghiệm vùng đầu mặt cổ. Sau mổ, người bệnh được theo dõi giọng nói và canxi; nếu cắt toàn bộ tuyến, cần uống hormone giáp thay thế lâu dài. Những nguy cơ cụ thể sẽ được bác sĩ trao đổi theo từng người.

Lời khuyên từ bác sĩ

• Phát hiện nhân giáp không có nghĩa là bị ung thư. Hãy đi khám để được đánh giá thay vì tự suy đoán.
• Không tự ý dùng thuốc hay thực phẩm chức năng được quảng cáo là “làm tan nhân giáp”. Hướng điều trị cần dựa trên kết quả siêu âm và tế bào học.
• Mang theo các kết quả siêu âm, xét nghiệm cũ khi đi khám để bác sĩ so sánh sự thay đổi theo thời gian.
• Nên tái khám đúng hẹn, kể cả khi nhân đã được xác định là lành tính.