Hạt xơ và polyp dây thanh: nguyên nhân, cách điều trị

Hạt xơ dây thanh và polyp dây thanh là hai bệnh lành tính thường gặp gây khàn tiếng, giọng thều thào, mau mệt khi nói hoặc hát. Chúng hay gặp ở những người phải dùng giọng nhiều như giáo viên, ca sĩ, nhân viên tư vấn, người bán hàng, và cả trẻ em hay la hét. Nhận biết đúng và chăm sóc giọng sớm giúp phần lớn người bệnh hồi phục mà không cần phẫu thuật.

Hạt xơ và polyp khác nhau thế nào?

• Hạt xơ: hai nốt nhỏ, cứng, mọc đối xứng ở khoảng 1/3 trước của hai dây thanh. Hay gặp ở trẻ em hay la hét và người trưởng thành dùng giọng cao, giọng nhiều.
• Polyp: một khối mềm, thường chứa dịch hoặc có mạch máu, nằm ở một bên dây thanh, kích thước thay đổi từ nhỏ đến khá lớn. Có thể gây khàn tiếng nhiều hơn, thậm chí hụt hơi khi nói.

Cả hai làm hai dây thanh không khép kín khi phát âm nên giọng bị khàn, lẫn hơi thở.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

• Nói to, la hét, hát sai kỹ thuật, nói nhiều trong môi trường ồn.
• Hút thuốc lá, uống rượu, hít khói bụi, hoá chất.
• Trào ngược họng thanh quản.
• Viêm mũi xoang, viêm họng mạn gây ho, tằng hắng nhiều.
• Khô họng do thiếu nước hoặc phòng điều hoà quá lạnh, khô.

Triệu chứng gợi ý

• Khàn tiếng kéo dài, giọng rè, giọng đổi theo ngày.
• Giọng mau mệt, phải gắng sức khi nói, hát bị mất nốt cao.
• Thường xuyên phải tằng hắng, cảm giác vướng họng.

Các triệu chứng này cũng có thể gặp ở bệnh khác, kể cả bệnh nặng ở thanh quản, nên không thể tự kết luận mà cần được nhìn tận mắt qua nội soi.

Chẩn đoán

Bác sĩ hỏi bệnh về nghề nghiệp, thói quen dùng giọng, hút thuốc, trào ngược, rồi nội soi thanh quản bằng ống mềm hoặc ống cứng để xem hình dạng, vị trí tổn thương và cử động của dây thanh. Khi cần đánh giá sâu hơn về độ rung của dây thanh, có thể dùng nội soi hoạt nghiệm (stroboscopy). Nếu tổn thương có vẻ nghi ngờ, bác sĩ sẽ chỉ định sinh thiết hoặc kiểm tra thêm.

Điều trị

• Hạt xơ: trị liệu giọng nói là lựa chọn đầu tiên, gồm giáo dục cách dùng giọng, bài tập phát âm đúng, nghỉ giọng hợp lý. Nhiều trường hợp, nhất là trẻ em, cải thiện đáng kể mà không cần mổ. Phẫu thuật chỉ được xem xét khi trị liệu đủ thời gian vẫn không cải thiện.
• Polyp: có thể thử trị liệu giọng nói và điều chỉnh yếu tố nguy cơ; polyp lớn hoặc kéo dài, ảnh hưởng nhiều đến giọng thường cần vi phẫu thanh quản để lấy bỏ.
• Điều trị yếu tố đi kèm: bỏ thuốc lá, kiểm soát trào ngược, điều trị bệnh mũi xoang nếu có.

Vi phẫu thanh quản diễn ra như thế nào?

Phẫu thuật được thực hiện dưới gây mê, qua đường miệng bằng ống soi thanh quản và kính hiển vi, lấy bỏ tổn thương rất tinh tế để giữ lại lớp niêm mạc dây thanh lành. Sau mổ, người bệnh được hướng dẫn nghỉ giọng trong một khoảng thời gian ngắn rồi dần dần quay lại sinh hoạt, thường phối hợp trị liệu giọng nói để tránh tái phát. Mẫu mô lấy ra thường được gửi giải phẫu bệnh.

Cách phòng ngừa và giữ giọng

• Dùng giọng đúng cách; tránh la hét, nói quá to hoặc kéo dài.
• Dùng micro hoặc loa khi giảng dạy, thuyết trình trong phòng lớn.
• Uống đủ nước, không hút thuốc lá, hạn chế rượu.
• Nghỉ giọng giữa các giờ làm việc và khi giọng bắt đầu khàn.
• Không ráng hát, nói khi đang viêm họng, khàn tiếng.

Khi nào cần đi khám?

• Khàn tiếng trên 4 tuần.
• Khàn tiếng kèm khó thở, khó nuốt, ho ra máu hoặc sụt cân.
• Giọng thay đổi ở người hút thuốc lá lâu năm.
• Trẻ em khàn tiếng kéo dài.